Muğla’da olmayan suyun savaşları başladı, polemik üstüne polemik, hangisi doğru?

Muğla Büyükşehir Belediyesi tarafından turistik ilçe Bodrum’un su sorununu çözmek için başlatılan projeye Muğlalılar sert tepki gösterirken Bodrum Kent Konseyi Su Çalışma Grubu projeyi destekledi. Destek toplantısında ekoloji gönüllüleri ile çalışma grubu arasında sert tartışmalar yaşandı. Su Çalışma Grubu Başkanı İnşaat Yüksek Mühendisi Hasan Paçal, projeyi karşı çıkanları “Onlar bilmeden konuşuyor” ifadelerini kullanınca gerginlik yaşandı. 

Muğla Büyükşehir Belediyesi tarafından turistik ilçe Bodrum’un su sorununu çözmek için Milas’ın Ekinanbarı Mahallesi’nde planlanan Ekinambarı Desalinasyon projesine Muğlalılar ekolojik dengenin bozulacak olması nedeniyle tepki gösterip eylem yapmıştı.

Projeye destek veren Bodrum  Kent Konseyi tarafından düzenlenen toplantıya Bodrum Kent Konseyi Başkanı Gamze Türk, Oğuz İçen, Su Çalışma Grubu Başkanı İnşaat Yüksek Mühendisi Hasan Paçal, Bodrum Belediye Başkan Yardımcısı Turgut Acar da katıldı.

Su çalışma grubu adına açıklama yapan  Hasan Paçal, bir süredir Ekinambarı suyunun Bodrum’a getirilmesi için çalışma yürüttüklerini ifade ederek şunları dile getirdi:

PROJEYE DESTEK OLMAK ZORUNDAYIZ

“Büyükşehir Belediyesi, Ekinambarı Projesi’ni devreye almak üzere harekete geçti. Bu açıdan bir örnek. Ekinambarı hattı devrede dahi, bir su mühendisliği olarak bunun çok da abartılacak bir müdahale süreci yok. Mevcut su kaynaklarıyla Ekinambarı suyu hiç karşılaştırılamaz. Bugün için Bodrum’un çok acil ihtiyacı karşılanabilir. Çünkü yeraltı sularının çok fazla kirlenmiş durumda. Bu doğru bir işletmecilik değil. Zaten biz barajlardan aldığımız suyu, yeterli kadar su sağlayamıyoruz. Kaynakları doğru kullanmak zorundayız. Bu bir hayata tutunma biçimidir. Bu nedenle Ekinambarı Projesi acildir. Bodrum için suyun sürekli olarak kesintiye uğraması, arıtma çalışmalarının zorlaşması ciddi bir sorundur. Projeye destek olmak zorundayız. Bodrum için vazgeçilmezdir. Kent Konseyi Su Grubu’nun bu basının açıklamasında önemli bir emeği olduğunu ve böyle bir projenin Bodrum’da devreye alınmasının çok büyük katkı vereceğini düşünüyorum.” Dedi.

PROJEYE KARŞI ÇIKANLARI “BİLMEDEN KONUŞUYORLAR” DİYE SUÇLADI GERGİNLİK YAŞANDI

Hasan Paçal’ın projeye karşı çıkan ekoloji gönüllüleri ve çevre gruplarını “Onlar bilmeden konuşuyor” Diye  suçlaması üzerine toplantıda bulunan ekoloji gönüllüsü ve Muğla Çevre Platformu üyesi Umay Karabaş tepki gösterdi.

PROJE KAMUOYU İLE PAYLAŞILMADAN YAPILMAK İSTENİYOR

Karabaş açıklamasında şunları söyledi:”Suyun kendisi yaşayan bir varlık. İnsanlar için olduğu gibi tüm canlılar için hayati, sadece bize ait bir kaynak değil. -Bodrum’a dair kısa, orta ve uzun vadeli olarak yağmur hasadına ve gri su kullanımına geçiş, bu potansiyellerle ilgili hiç bir çalışma yapılmadan, kamuoyuyla paylaşılmadan ters ozmozun konuşulması doğru değil. 

-Bodrum’daki 13 arıtmanın sadece bir tanesi kısmen tarımsal sulama için kullanılıyor. Geri kalanı ya derin deşarjla denize ya da derelere bırakılıyor. 

-Bodrum’un susuz bir yarımada olduğu tarihsel olarak da bilinen bir gerçek. Bu gerçeğe göre hareket edilmediği için bugünlere geldik. Ayağımızı suyumuza göre uzatmanın, yolunu, kültürünü ve iradesini bulmak, yaratmak zorundayız. Bodrum’daki su problemi tam olarak suyu kullanma problemidir. 

-Kapatılma kararları uygulanmayan üç termik santralden ikisi, Yeniköy ve Yatağan yıllık 33 milyon metreküp su tüketirken ve dsi su tahsisini öncelikli olarak onlara vermişken, mücadelenin ekseni yine başka bir yeri tahrip ederek Bodrum’a su taşımaya çalışmak değildir. 

BAHSİ GEÇEN SUYUN ZEHİRSİZ OLACAĞINA DAİR GARANTİ YOK

-ters ozmoz tesislerinde mekanik düzenekler yanında arıtma için antiscalant kimsayallar da kullanılmaktadır. Bahsi geçen suyun “zehirsiz” olacağına dair de hiç bir garanti yoktur.

Toplantı Bodrum Kent Konseyi Su Çalışma Grubu Kolaylaştırıcısı Gürol İnan’ın yaptığı “Bodrum’da kontrolsüz yapılaşma ve göçe bağlı nüfus artışı, sürdürülebilir bir noktaya gelinmesini zorlaştırmaktadır. Şehrin yönetimi, sağlıklı planlamalar değil, teknolojik, sağlıklı ve bilimsel verilerle yapılmalıdır. Ekinambarı Projesi, Bodrum halkının suya erişimi için en akılcı ve doğru adımdır” açıklama ile sona erdi

YAPILAN AÇIKLAMALARDA ÖZETLE ŞUNLAR BELİRTİLDİ

Ekinambarı Desalinasyon projesi hakkında ortaya konulan bazı görüşlerin içeriği eksik ve yanıltıcıdır. Çevre olmaması, yüksek enerji ihtiyacı ve pahalı olması. Çözüm olarak da yeni bir kaynakların su arz yerine, kapalı kaçak önlemleri, geri kazanma ve yağmur suyu hasadı ile su ihtiyacının karşılanması önerilmektedir.

Desalinasyon (tuzsuzlaştırma) tesislerine yönelik çevresel kaygılar, Ekinambarı’nın özgün su yapısı nedeniyle yersizdir.

Düşük Tuzluluk: Ege Denizi’nin tuzluluğu 35.000 mg/l iken, Ekinambarı suyunun tuzluluğu bunun çok altındadır. Bu durum, arıtma işlemi sonrası oluşacak atık suyun (salmüra) tuzluluğunun sadece 19.000 mg/l civarında kalmasını sağlar.

Deniz Ekosistemi: Ege’deki deniz canlıları tuzluluk oranı, atık ortam olan Ege Denizi’nden daha düşüktür. Hatta ortam olarak karışık yapıya geri verilmesi ve/veya bölgedeki tatlı balıkçılığın kullanımı sayesinde bu değerler düşürülebilir. Bu nedenle, deniz suyu arıtma tesislerinde görülen yüksek tuzluluk ve deşarj riski burada oluşmaz. Deniz deşarjı ve difüzör sistemleri ile ekosistem üzerindeki etki ihmal edilebilir düzeydedir.

Salma Hatları: Kıyı gerisindeki derin sondajlarla su temini yapılacak kuyu sistemleri kullanılacaktır.

ENERJİ TÜKETİMİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Modern Ters Osmoz (RO) teknolojisi ile Ekinambarı suyunun düşük tuzluluk oranı sayesinde spesifik enerji tüketimi 2–2,5 kW·h/m³ seviyelerine çekilebilecektir. Bu rakam, deniz suyu arıtma tesislerinin (4–5 kW·h/m³) yarısı kadardır.

Yenilenebilir Enerji: Proje için öngörülen 1575 dönümlük arazi, kurulacak bir Güneş Enerjisi Santrali (GES) ile tesisin enerji ihtiyacını önemli bir kısmını karşılamaya uygundur. Bu hem işletme maliyetini düşürecek hem de projenin karbon ayak izini minimize edecektir.

İDARİ VE MALİ DEĞERLENDİRME

Yasal mevzuat uyarınca içme suyu yatırımları Büyükşehir Belediyelerinin sorumluluğundadır. Günümüzde, yeraltı su kaynaklarının temini projenin maliyetini, finansman masrafları da dahil olmak üzere, 1 Dolar/m³ adına inmiş olup, Bodrum’a mevcut kaynakların projesi ile sağlanabilir; ama deniz suyunun arıtılması sonrasında baraj projelerinde bu rakamlar daha yüksek olacaktır.

Barajların Durumu: İklim krizi nedeniyle yağışlar azalmakta, barajların aktif rezervleri düşmektedir. Yazın kuruyan dereler üzerine baraj inşa etmek ekonomik bir risk teşkil eder. Çeşitli kaynaklardan çıkan sulara müdahale yapılabilir; tarımda kullanılan kaynaklar, sanayi ve evsel atıklardan arındırılmalıdır.

Maliyet: Ekinambarı projesinin ilk yatırım ve işletme maliyetleri, deniz suyu arıtma projelerine kıyasla yüzde 50 daha ekonomiktir.

MASTER PLAN VE ACİL EYLEM

Bodrum’un gelecek 30–35 yıllık kapasite ihtiyacı bir “Su Master Planı” hazırlanması elzemdir. Ancak bu planlama ve saha çalışmalarının süresi en az iki yıl sürecektir. Bodrum’un kaybedecek vakti yoktur.

1. Master Plan çalışmaları sürerken, Ekinambarı projesinin saha araştırmaları (hidrojeoloji, jeofizik, topografik) ve tesis çalışmaları acilen başlatılmalıdır.

Maliyet: Ekinambarı projesinin ilk yatırım ve işletme maliyetleri, deniz suyu arıtma projelerine kıyasla yüzde 50 daha ekonomiktir.

MASTER PLAN VE ACİL EYLEM

Bodrum’un gelecek 30–35 yıllık kapasite ihtiyacı bütüncül bir “Su Master Planı” hazırlanmasını elzem kılmaktadır. Ancak bu planlama ve saha araştırması süresi en az iki yıl sürecektir. Bodrum’un kaybedecek vakti yoktur.

1. Master plan çalışmaları sürerken, Ekinambarı projesinin saha araştırmaları (hidrojeoloji, jeofizik, topografik) ve tesis çalışmaları acilen başlatılmalıdır.
2. 85.000–90.000 m³/gün kapasiteli bir tesis ile mevcut Bodrum güncel su açığı kapatılabilir.
3. Eş zamanlı olarak su hasadı, gri su kullanımı ve şebekedeki kaçıp-kaçak oranlarının yüzde 20 seviyelerine çekilmesi çalışmaları yürütülmelidir.

SONUÇ

Bodrum’da kontrolsüz yapılaşma ve göçe bağlı nüfus artışı, sürdürülebilir bir noktaya gelinmesini zorlaştırmaktadır. Şehrin yönetimi, sağlıklı planlamalar değil, teknolojik, sağlıklı ve bilimsel verilerle yapılmalıdır. Ekinambarı Projesi, Bodrum halkının suya erişimi için en akılcı ve doğru adımdır.

Toplantıda “Muğla Su İnisiyatifi”nin projeye Güllük Dayanma olumlu etkileri olacağı gerekçesiyle karşı çıktığı hatırlatıldı. Bunun üzerine İnşaat Yüksek Mühendisi Hasan Paçal, “Onlar bilmeden konuşuyor” ifadesini kullandı. Bu sözün ardından toplantıya izleyici olarak katılan Muğla Çevre Platformu Sözcüsü İsmail Karabay ile Hasan Paçal arasında üslup üzerinden hararetli bir tartışma yaşandı.

Görüşlerini dile getiren Karabaş, projenin yapımına karşı çıkarak Bodrum’daki 13 arıtma tesisinde çıkan gri suyun yeniden kullanılması, yağmur suyu hasadının yaygınlaştırılması ve su kullanım alışkanlıklarının değiştirilerek projeye ihtiyaç kalmayacağını savundu.